Bewogen, betrokken en geraakt
Lezing gehouden op 1 oktober 2011
ter gelegenheid van het 50 jarig jubileum
van de Stichting Philadelphia Zorg
Dit is een
bijzonder mooie dag voor u allemaal. Vijftig jaren vol grote inspanningen,
gelovige dapperheid, tegenslagen, zegeningen, blijvende inzet en trouw, van
hoog tot laag, van oud tot jong. Prachtige jaren, natuurlijk met verschijnselen
van kinderziekten en midlife crisis, maar nu gezond, sterk en ambitieus. Trouw
aan de oude principes en vol vertrouwen op nog vele jaren verantwoorde zorg aan
mensen die het nodig hebben. Dus: dankbaar, betrokken en nog steeds geraakt.
Dat is het thema en dat zegt veel. We danken God voor zijn zegen en onszelf en
we knikken elkaar knikken bemoedigend toe. Laten we in vertrouwen en hoop verder gaan.
50 jaar, dat
betekent dat u Abraham hebt gezien en nu ook weet waar u de mosterd haalt. Dat
is geen Bijbelse uitdrukking, maar een volksgezegde. U weet wellicht niet dat
dit woord mosterd misschien niks met ons kruid mosterd te maken heeft, maar
afgeleid is van het woord mustert, dat is een takkenbos. Toen Abraham zijn zoon
zou offeren, wist hij waar het mes en de bos brandhout waren. Het is een uitleg
die niet door alle etymologen overgenomen wordt. Het doet er niet zo veel toe.
U weet al vele jaren waar u de mosterd haalt, u bent dus pienter genoeg,
ervaren genoeg om uw weg deskundig en geduldig te volgen.
De keuze van
het thema voor vanmiddag in drie woorden, kernbegrippen, is bewust tot stand
gekomen. Op het eerste oog vormen ze
een soort drievoudig snoer, dat niet gemakkelijk verbroken wordt. Met andere
woorden: die drie begrippen zijn zo sterk verweven, dat er een stevige leiband
voor de toekomst van gemaakt kan worden. U moet het samen nog vele jaren waar
maken met de menskracht die u ter beschikking hebt, met de denkkracht en het
vertrouwen dat u tot nu begeleid heeft.
Ik wil de drie
begrippen graag binden aan een bijzonder dierbaar voorwerp uit mijn jeugd. Je
vond het vroeger bovenin een pak zeeppoeder. Een kadootje voor de kinderen. Als
de zeeppoeder op was, ging ik graag naar de winkel om een nieuw pak te halen,
onder de voorwaarde dat ik de gelukkige bezitter van het kadootje zou
worden. Het bestond uit twee schepjes,
schijnbaar op elkaar geplakt. Maar als je het ding in een glas water gooide,
ontsloten de schelpje zich en er groeide een mooie gekleurde bloem uit die op
het water ging drijven. Urenlang kijkgenot.
Ik loop met u
de drie kernwoorden na en we kijken samen wat er voor bloemen uitkomen voor nu
en de komende jaren.
Dankbaar
Dat begrip
heeft een soort algemeen imago van vanzelfsprekendheid.
Stel je voor dat u vandaag niet dankbaar was! Schande toch!? Maar wat schuilt
er eigenlijk als geheim in dat woord? Welke bloem groeit er uit? Dat toevoegsel
‘baar’ aan dank is, net als bij zichtbaar, hoorbaar en al die andere ‘baren’ afgeleid
van ‘baren’: dragen, opdragen. Dus: we dragen vanmiddag de dank op naar de
Geest die ons al die jaren inspireerde en naar elkaar, want inspiratie werkt
pas als je die deelt. Diep in dat woord schuilt de gedachte van aanbieden,
tonen. Zoals een vroedvrouw een pas geboren kind opheft, om het te tonen aan
moeder en familie. In het Duits heet een vroedvrouw een Hebamme: heben (heffen)
en amme, dat is een grootmoeder of een oude vrouw. Die heft het kind omhoog en
toont het na de geboorte. Dat doen we vanmiddag: we heffen de dank omhoog, we
dragen die door alles wat gebeurd is over naar de komende jaren. Maar er is
meer: dank helpt ook er doorheen dragen, denk aan de naam Christoferus, de
christusdrager, en om met Paulus te spreken: we moeten zorgvuldig nagaan op een
dag als deze wat ons er doorheen gedragen heeft. En dan gebruikt hij een woord
dat letterlijk terugkeert in het Engelse woord ‘difference’, dat is datgene wat
het verschil uitmaalt, dat wat ons de rivier overbrengt, verder helpt. Dankbaarheid ‘maakt
het verschil’ in de dienstverlening en in het omgaan met elkaar.
Betrokkenheid
Dat is voor
mij het kernwoord in het voorgelezen verhaal van de Barmhartige Samaritaan. Je
kunt dat verhaal op verschillende manieren vertellen en dat gebeurt ook. Maar in
een samenhang met dit jubileum, zou ik er een gedachte uit willen halen, die
mij altijd getroffen heeft. Dat is inderdaad het scharnierwoord betrokkenheid.
Ik denk dat Jezus met dit strabante verhaal een tere snaar aanroert voor Joodse
oren: die twee eerste voorbijgangers waren via hun betrekking wel betrokken,
maar ze praktiseerden het niet. Ze liepen er in een wijde boog aan voorbij.
Slimme uitleggers zeggen, dat ze het onreine slachtoffer niet mochten helpen,
maar dat telt voor mij niet. Ik volg de rabbi van Nazareth en die zei dat de
mens er niet voor de Sabbat was, maar omgekeerd: de Sabbat is er voor de mens,
dienstbaar aan de mens. Daarom redt je een mens op Sabbat en je haalt een kalf
uit een put als het dreigt te verdrinken. Een mens in nood gaat altijd voor
jouw reinheidsprincipes, zelfs een kalf in nood hoeft zich niets van de
sabbatsregels aan te trekken. Die priester en Leviet hadden een
dienstbetrekking in de tempeldienst, nota bene in de zorgverlening van het
volk. Maar ze bakten er niets van, want ze wisten niet wie hun naaste was. Ze kenden geen noaberplicht, zouden we in het
oosten zeggen. Ze hadden er geen boodschap aan.
De mensen die
Philadelphia stichtten hadden dat wel: die hoorden de boodschap en de roeping
wel en deden er iets aan. Die Samaritaan heeft er geen moment theoretische
beschouwingen aan gewijd, die deed gewoon wat zijn hand vond om te doen, zonder
betrekking was hij betrokken, gebonden door de nood en de vraag naar hulp. Ik
hou me maar aan Jakobus, als hij zegt, dat wij door de werken gerechtvaardigd
worden. Pas wie iets onderneemt is betrokken. Vroeger hoorde ik de mensen wel
eens zeggen over een hechte familie dat ze ‘op mekaar betrökken’ waren. Dat is
de kern van dit verhaal van Jezus. Dat is ook het kernwoord van uw organisatiecultuur:
op elkaar aangewezen en met die band betrokken zijn op wat hulp vraagt. Met
Pinksteren verdeelde de Geest zich in tongetjes en iedereen had er een op het
hoofd. Maar dat was geen vuur voor een individu, maar een deelname aan een
collectief vuur, dat over de wereld ging, waar mensen zich offerden voor
anderen.
Geraakt
Ook zo’n
prachtig kernwoord. Ik doe er nooit geheimzinnig over, maar ik ben erg geboeid
geraakt door het werk van de Broeders en Zusters des Gemenen Levens, van de
Moderne Devotie uit de veertiende eeuw in deze streken, vooral tussen Deventer
en Zwolle. Geert Grote en Thomas van Kempen zijn namen die u ongetwijfeld kent.
Die vele duizenden eenvoudige lieden die de grootheidswaan en wereldse macht
van de kerk verafschuwden en eenvoudig gekleed en sober levend de armen en
zieken verzorgden. Dichtbij de grond. Niet de leer, maar het leven besliste.
Soms zaten ze in spirituele sessies bij elkaar en wachtten op een ‘vonkske’,
een vlammetje of een ‘inslag’, een aanraking. Van de Geest. Zoals Pascal in
aangeraakt werd door een onnoembare geesteskracht. We hebben de eeuwen door
heel veel christelijk geloof naar de hersenpan verwezen. Maar moeder had
gelijk: dat zit gauw twee turven te hoog Niet de leer, maar het leven. De beker
koud water, de helpende hand die we uitsteken naar de nood van de mensen die
ons zijn toevertrouwd..Een gezegend werk, dat is het zeker.
Met dit snoer
van drie mooie begrippen moeten we het
doen. U kunt uzelf en ook anderen daarmee verder trekken. Geraakt door
de liefde en de heilige plicht. Moge de Eeuwige u zo zegenen en u de kracht
geven met dit werk door te gaan. Ik zou zeggen in het Twents: Goodgoan. Dat
betekent niet: het ga u goed, maar we hopen dat u goed verdergaat. Amen.