Archief
Een eikenhouten document
Column januari 2012
Meestal breng je op een verjaardag een presentje mee, maar de kerkenraad van de jarige Gereformeerde Gemeente in Rijssen kreeg het fraaie idee bij de 175ste verjaardag een stevig doortimmerd eikenhouten monument aan te bieden aan de gemeenteleden, meer dan 500 pagina’s dik, solide en royaal uitgegeven. Het heet: ‘Elk verhaalt zijn weg en zaken’.
Ik kan me voorstellen dat al die jarigen er avonden lang mee op schoot zitten en stukje voor stukje genieten van de verhalen over de ‘oude’ voorgangers, oefenaars en dominees, reeds lang gestorven kerkenraadsleden en markante gemeenteleden. Wat een herkenning, alleen al door die foto’s!
Een boek voor ernstige levensberichten, maar ook met anekdotes, kerkelijke wederwaardigheden, mensenwerk en menselijk falen, maar niet minder ook met liefde geschreven, zorgvuldig, en voorzichtig, want op het Nederlandse kerkelijk erf, dus ook in Rijssen, wroeten er van die heidebrandjes, die op elk moment kunnen oplaaien. Lastige vuurtjes van eigengereidheid in de leer, sektarische eenzijdigheden en heel gewoon menselijke onmacht om door dezelfde geloofsdeur te gaan.
Het boek telt 30 hoofdstukken en begint met een brede uiteenzetting over de geschiedenis van de ‘kleine kerkjes’ van Rijssen. Een term die geen recht doet aan de grote gebouwen die de Ger. Gemeente in Rijssen heeft gebouwd. Lange tijd had Rijssen een kerk met de meeste zitplaatsen in Nederland! Het tweede deel volgt de komende en gaande predikanten, hun verdiensten en eigenaardigheden, hun vroomheid, onenigheden en zegeningen. Ze weten in elk geval wat ze willen, denken en leren. Er is een hoge mate van trouw, gebondenheid en opofferingsgezindheid.
In 1907 verenigden zich 22 gereformeerde gemeenten en 14 Gemeenten onder het Kruis tot de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en Noord Amerika. In 1953 onderging de combinatie een ernstige aderlating door de afscheiding van een groep die zich de Gereformeerde Gemeenten in Nederland ging noemen, ook nu nog een actief kerkgenootschap, dat de grootste kerk van Nederland bezit.
Ik noem het een eikenhouten document. Er zijn bekwame timmerlieden aan het werk geweest en niets dan lof over de prachtige uitgave. Eikenhout is eerlijk. Het boek gaat zich niet te buiten aan slijmerige mensenverheerlijking, al staan de dominees, traditiegetrouw in die kringen, voluit centraal. Ook centraal staan de keiharde zekerheden die bij de leeropvattingen in deze gemeenten passen. De waarheden staan er als uit eikenhout gestoken in te lezen. Een mooi en leerzaam boek.
Wel een paar opmerkingen: ik had de toon hier en daar wat luchtiger (niet in de leer, maar naar het leven) willen horen. Als mooi voorbeeld denk ik aan het boek van de oud- Rijssenaar Gerrit Kraa over de geschiedenis van de Hervormde Gemeente in Enter. Voor mij wat te ijdel zijn de foto’s achterin, waar de lezer de dominees ziet, voluit en in vol ornaat, aan de voet van de preekstoel. Die lijkt mij trouwens niet van eikenhout.
En tenslotte: ik miste een vooruitblik op de toekomst van dit kerkgenootschap. Wordt daar het eikenhout nog niet aangetast? Zitten er al geen vochtkringen in door vragen van de jeugd bij de leer en door afnemende aantallen kerkgangers en leden? Neemt niet weg, dat er een bijzonder boek ligt. De titel: ‘Elk verhaalt zijn weg en zaken’, zal niet zonder meer voor moderne mensen toegankelijk zijn. Alleen voor de ingewijden. Dat moeten we dan maar nemen. De Rijssense boekhandels zullen u zeker willen helpen aan een exemplaar.