Nooit tevreden
Strekking van mijn lezing voor de Alledagkerk in Amsterdam, woensdag 4 augustus 2010
Onderzoekers van ons sociale en morele gedrag melden ons steeds weer dat we een ontevreden volk zijn en dat we dat uitrukken in termen die uitdrukken dat we nooit tevreden zijn. Er mankeert overal wat aan en het aantal schuldigen aan deze situatie groeit met de dag.
Andere onderzoekers zeggen, dat het met de tevredenheid met onze persoonlijke situatie nogal meevalt: we hebben het eigenlijk best met onszelf en de naaste omgeving getroffen en we hebben zelfs een bepaalde graad van tevredenheid en geluk bereikt. Hoewel dat niet zo gemakkelijk met elkaar te rijmen valt, leven we er rustig mee verder.
Een vraag vanmiddag op de man en de vrouw af: bent u tevreden met wat u hebt en wat u bent? Ik heb u het verhaal gelezen van de schrijver van het boek Prediker, misschien wel koning Salomo. Een geslaagd mens. Ondernemend, succesvol, rijk geworden in alles. Misschien wel de rijkste man in de wereld in zijn dagen. Volop tevreden is hij niet, ik zal u straks uitleggen waarom niet, maar hij heeft wel een geweldig middel om de ontevredenheid te bestrijden. Ik heb alles gekregen wat ik hebben wilde, zegt hij, en toch heb ik mijn wijsheid behouden. En die heeft mij geleerd dat al die bezittingen, al die rijkdom, niets anders zijn dan wind, ijdelheid, lucht, oftewel helemaal niets. Eeuwen na hem schrijft de apostel Paulus aan zijn vriend Timotheus: Geloof nooit de mensen die beweren dat als je gelooft, er rijker van wordt. Geld verdient.
Een tijdje geleden kenden we in Amerika theologen die beweerden dat je echt rijk kon worden, als je maar geloofde dat Jezus oppermachtig was. Jouw huis kon verkopen, je een auto kon bezorgen, klop, en u wordt opengedaan, vraag en het zal u gegeven worden. Ontroerend simpel, maar leugenachtig. Bedrog, zegt Paulus. Je wordt van geloof niet rijker als je niet tevreden bent met wat je hebt. En bent, zou ik eraan toevoegen. Je geloof brengt zeker rendement op, profijt, zegt hij, maar als je niet tevreden bent met wat je hebt, wordt het niks.
Wat een prachtig woord: tevredenheid. Niet die tevredenheid van vroeger: een boterham met tevredenheid. Nee, er staat een woord in het Grieks dat betekent eigenlijk: zelfredzaam. Autarkie. Je kunt jezelf redden. Je bent niet afhankelijk van alles en iedereen, je kunt je redden. Zelfredzaamheid is ook geestelijk een hoog goed. Je geloof zo ontwikkelen, dat het antwoorden geeft, richtingen aanwijst. Zelfstandig opereren kan. Niet voortdurend op een benzinepomp is aangewezen. Kracht put uit eigen bronnen. Een geloof dat je jezelf toegeëigend hebt, wat je geschonken is en wat je aanvaard hebt. Eigendom is geworden. Een bezit waaruit geput kan worden. Niet als een wildeman om je heen zoeken en tasten, maar een reserve hebben in jezelf. Dat is de wijsheid van Salomo: inzicht, doorzicht en evenwicht. Leren dat je maar een eierdopje vol hebt en geen emmer. Tevreden zijn met de kleine maat.
Dat woord tevreden heeft een rijke geschiedenis. Weet u wat het eigenlijk betekent? Het heeft niets met vrede te maken, maar een vrea maken is in het Nedersaksisch: een omheining bouwen, een heg, een afbakening. Een Friedhof is een omheinde ruimte bij de kerk. Wie tevreden is, is voldaan met wat hij heeft binnen een afgebakend terrein. Wij mensen hebben allemaal onze habitat, onze leefruimte. Ons domein. Zoals dieren die hebben. Waar we wonen, ontstaan gewoonten. Die gelden binnen de omheining, binnen de tevrea, de afpaling.
Praktisch betekent dat ook, dat je niet het geloof van de hele wereld kunt hebben. Je bent beperkt tot je habitat. Je geloof wordt ingekleurd door de plek waar je woont, de grond die je voedt. Daarom geloven we ook verschillend in de wereld, zelfs in ons eigen land. Geloof wordt ons toebedeeld in ons leefgebied, waar het beleven kunnen.
Anne van der Meiden